Nogmaals AI: de mens als kreukelzone

Sam Altman, baas van OpenAI zegt dat hij de wereld zal overspoelen met AI informatie. Hij laat de A intussen weg als hij het erover heeft: Intelligence. In 2028, voorspelt hij, is er meer informatie opgeslagen in datacenters dan daarbuiten. Mensen zullen daar snel aan gewend zijn en kiezen voor het gemak van een antwoord of een oplossing van de een of andere elektronische AI-hulp. Er zal af en toe nog wel eens iets fout gaan, zoals onlangs toen er een meisjesschool werd gebombardeerd in plaats van een militaire basis. Je kan immers niet van een computer verwachten dat hij feilloos is! Toch? Is de mens dat soms wel?
Wie heeft er de verantwoordelijkheid, als AI een vergissing maakt? Dat is dan wel weer die feilbare mens. Die treed dan op als kreukelzone, zoals die van een auto. Die vangt samen met de airbag de schok een beetje op, als je tegen je voorganger, een boom of een muur botst.
Los van het feit dat Sam Altman waarschijnlijk gelijk krijgt met zijn voorspelling en los van het feit dat dit voor veel mensen angstaanjagend klinkt, kan de vraag gesteld worden welk mens- en wereldbeeld Sam met deze visie vertegenwoordigt. Wat laat hij weg in zijn redenering?
De wijsheid van de schepping wordt immers op aarde beheerd door de elementenwezens, de intelligente wezens van de elementen aarde, water, lucht en vuur. Voor kinderen en andere helderziende mensen zijn deze wezens waarneembaar als kabouters, elfen, sylfen en salamanders. Hoe zou het voor hen zijn dat een deel van hun intelligentie wordt opgeborgen in de elektronische apparaten? Worden ze misschien zelf opgeborgen, gebannen in de elektronica? Hoe lang houden ze dat vol? Moeten ze op een bepaald moment misschien orde op zaken stellen om de menselijke natuur niet verder te laten verwoesten? Zoals de overstromingen en andere natuurrampen niet los te zien zijn van menselijke verstoringen.
Dat sommige technoreuzen ervan uitgaan, dat de techniek binnen afzienbare tijd de mens overbodig zal maken, kan een herinnering oproepen aan oeroude tijden toen reuzen met reuzenkrachten bouwden aan de hemel en de aarde. De reuzen moesten het veld ruimen. Een van deze reuzen, Goliath, werd door de slimheid van David overwonnen. Een andere, Samson, sneuvelde toen hij even niet oplette.
Welke slimheid wordt er van ons gevraagd om de nieuwe reuzen aan te kunnen? Ik denk zo maar dat het morele intelligentie is. Dat is geen slimheid, eigenbelang staat bij morele intelligentie op de achtergrond. Het gaat om de daden van mensen die op een inclusieve manier hun wijsheid aanwenden. Dat is de opgave van de huidige tijd, die door Rudolf Steiner de tijd van de bewustzijnsziel is genoemd.
Met dank aan een column van 21 maart 2026 in de NRC van Juurd IJsvoogel